Expand search form
Δράσεις – Blog

Θερινές Δράσεις, ο Καλλιτεχνικός Όμιλος Ασθενών και η Φιλαρμονική του Δήμου Αθηναίων στο Δρομοκαΐτειο Θεραπευτήριο (Αύγουστος 1961)

Τα παρουσιαζόμενα τεκμήρια προέρχονται από το «Μηνιαίον Δελτίον Καλλιτεχνικού Ομίλου Ασθενών» της Β’ Ψυχιατρικής Κλινικής του Δρομοκαΐτειου Θεραπευτηρίου. Πρόκειται για μια περιοδική έκδοση (με έτος αναφοράς το 1961), η οποία συντασσόταν και εκδιδόταν από τους ίδιους τους τροφίμους. Η έκδοση μηνιαίων δελτίων τεκμηριώνει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα προσπάθεια ενσωμάτωσης της τέχνης, της μουσικής και της ομαδικής ψυχαγωγίας στο πλαίσιο της ψυχιατρικής περίθαλψης εντός ενός ελληνικού ιδρύματος της εποχής.

Όπως προκύπτει από το κύριο άρθρο (editorial) της συντακτικής επιτροπής, ο Καλλιτεχνικός Όμιλος Ασθενών, μέσα στον πρώτο κιόλας χρόνο λειτουργίας του, επέδειξε μια εντυπωσιακή και πολυεπίπεδη δραστηριότητα, η οποία δικαίως χαρακτηρίζεται ως «πρωτοποριακή προσπάθεια». Η πρωτοβουλία των ασθενών εκτεινόταν σε ένα ευρύ φάσμα τεχνών και ψυχαγωγίας. Ο  Όμιλος, όπως γνωρίζουμε από την ιστορία του, κατάφερε να δημιουργήσει και να συντονίσει:

  • Θεατρικές παραστάσεις και Θέατρο Σκιών.
  • Χορωδία, καθώς και εξειδικευμένα τμήματα Μουσικής και Χορών.
  • Τμήματα Ψυχαγωγίας, Εκδρομών, Διαλέξεων και Χοροεσπερίδων.
  • Λειτουργία Βιβλιοθήκης.
  • Διοργάνωση δεξιώσεων σε «αθηναϊκάς οικίας» και παραθαλάσσια κέντρα, γεγονός, που υποδηλώνει μια ισχυρή προσπάθεια εξωστρέφειας και κοινωνικής επανένταξης.
  • Τακτικές κινηματογραφικές προβολές «εκλεκτών» ελληνικών και ξένων έργων. Όπως αναφέρεται σε έτερη σελίδα του δελτίου, οι προβολές αυτές πραγματοποιούνταν στο θερινό θέατρο του Ιδρύματος με συχνότητα δύο φορές την εβδομάδα (Τετάρτη και Παρασκευή) για 300 έως 400 ασθενείς.

Το εξώφυλλο του συγκεκριμένου μηνιαίου Δελτίου κοσμείται από ένα χειροποίητο, θεματικό σκίτσο με έντονο θερινό χαρακτήρα. Πλαισιώνοντας, τον χειρόγραφα σχεδιασμένο τίτλο του δελτίου, η εικονογράφηση απεικονίζει λουόμενους σε παραθαλάσσιο τοπίο: μια φιγούρα κολυμπά, ενώ άλλες δύο, φέροντας μαγιό και καπέλα, χαλαρώνουν δίπλα στο νερό. Το εικαστικό αυτό στοιχείο, πέρα από την εποχική του εναρμόνιση με τον μήνα Αύγουστο, αποτελεί άμεση αντανάκλαση των δραστηριοτήτων του Ομίλου (όπως οι προαναφερθείσες εκδρομές στα παραθαλάσσια κέντρα) και υποδηλώνει την ανάγκη των νοσηλευομένων για δημιουργική έκφραση.

Το πλέον αξιοσημείωτο εύρημα για τους ερευνητές της θεσμικής και τοπικής ιστορίας είναι η αναλυτική αναφορά στην επίσκεψη της Φιλαρμονικής του Δήμου Αθηναίων στο θεραπευτήριο. Η δράση αυτή αναδεικνύει την αλληλεπίδραση του δημοτικού θεσμού της πρωτεύουσας με τα ιδρύματα υγείας, κατά τις αρχές της δεκαετίας του 1960.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, το οποίο υπογράφεται από κάποιον τρόφιμο με το ψευδώνυμο «Ο Μουσικός», στις 16 Αυγούστου 1961 και ώρα 19:30, η Φιλαρμονική προσέφερε στους ασθενείς ένα «δίωρον εκλεκτό μουσικό πρόγραμμα». Υπό την άψογη διεύθυνση του Μαέστρου κυρίου Μαυρομάτη, το ρεπερτόριο περιελάμβανε τα εξής:

  • Αποσπάσματα από την οπερέτα «Εύθυμη Χήρα» του Φραντς Λέχαρ.
  • Αποσπάσματα από τον «Γουλιέλμο Τέλλο» του Τζοακίνο Ροσσίνι.
  • Το έργο «Αν ήμουν Βασιλιάς» του Αντάμ (καταγεγραμμένο ως «Άνταμς»).
  • Το «Εμβατήριο της χαράς».
  • Αποσπάσματα από παλιά αθηναϊκή μουσική και ποικίλο άλλο πρόγραμμα.

Η καταγραφή ολοκληρώνεται με τη σημείωση ότι οι «ασθενείς συνάδελφοι χειροκρότησαν θερμώς την εμφάνισιν», καταδεικνύοντας τη θετική ανταπόκριση. Το σύνολο του Δελτίου, τόσο μέσα από την περιγραφή των δράσεων του Καλλιτεχνικού Ομίλου όσο και μέσα από την υποδοχή της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Δήμου Αθηναίων,  προσφέρει μια σπάνια, πρωτογενή μαρτυρία από τη σκοπιά των ίδιων των αποδεκτών. Αποδεικνύει την έμπρακτη συμμετοχή των πολιτιστικών δομών του Δήμου Αθηναίων στην κοινωνική μέριμνα, ενώ ταυτόχρονα φωτίζει άγνωστες πτυχές της κοινωνικής ιστορίας και των πρακτικών ψυχιατρικής περίθαλψης στην Αθήνα της μετεμφυλιακής περιόδου.